تحولات جمعیتی جهان در حال تغییر چهره کلان شهرها است و رتبه بندی شهرهای پرجمعیت دیگر مانند گذشته ثابت نیست. رشد سریع شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه و همزمان کاهش نرخ تولد در برخی اقتصادهای پیشرفته، نقشه جمعیت شهری جهان را دگرگون کرده است. در این میان، توکیو که سال ها در صدر فهرست پرجمعیت ترین شهرهای جهان قرار داشت، اکنون جایگاه خود را از دست داده است.
تغییر رتبه پرجمعیت ترین شهرهای جهان در آمارهای جدید
بر اساس تازه ترین داده های بین المللی، فهرست شهرهای پرجمعیت جهان وارد مرحله تازه ای شده است. این تغییرات تنها حاصل افزایش یا کاهش جمعیت نیست، بلکه به روش های جدید محاسبه جمعیت شهری نیز مرتبط می شود.
طبق گزارش جدید:
- جاکارتا پایتخت اندونزی به عنوان پرجمعیت ترین شهر جهان معرفی شده است.
- داکا پایتخت بنگلادش در رتبه دوم قرار دارد.
- توکیو با فاصله قابل توجه به رتبه سوم سقوط کرده است.
گزارش سازمان ملل و آمار رسمی جمعیت شهری
سازمان ملل متحد در نوامبر ۲۰۲۵ گزارش «چشم انداز شهرنشینی جهان ۲۰۲۵» را منتشر کرد که مبنای اصلی این رتبه بندی ها محسوب می شود. این گزارش یکی از معتبرترین منابع برای بررسی روندهای جمعیتی در سطح جهانی است.
بر اساس این گزارش:
- جمعیت جاکارتا حدود ۴۲ میلیون نفر برآورد شده است.
- جمعیت داکا نزدیک به ۴۰ میلیون نفر اعلام شده است.
- جمعیت منطقه شهری توکیو حدود ۳۳ میلیون نفر ثبت شده است.
چرا توکیو سال ها در صدر قرار داشت؟
برای دهه ها، توکیو به عنوان پرجمعیت ترین شهر جهان شناخته می شد. این موضوع بیش از آنکه به رشد سریع جمعیت مربوط باشد، به وسعت بسیار زیاد منطقه شهری توکیو ارتباط داشت.
منطقه کلان شهری توکیو شامل:
- شهر توکیو به عنوان هسته اصلی
- استان های اطراف مانند کاناگاوا، سایتاما و چیبا
- شهرهای بزرگی مانند یوکوهاما که عملا با توکیو پیوستگی شهری دارند
در مقابل، جمعیت محدوده اداری خود شهر توکیو حدود ۱۴ میلیون نفر است که اختلاف زیادی با آمار منطقه کلان شهری دارد.
تغییر روش محاسبه جمعیت شهری در گزارش جدید
یکی از مهم ترین دلایل جابجایی رتبه ها، تغییر روش محاسبه جمعیت شهری توسط کارشناسان سازمان ملل است. هدف از این تغییر، ایجاد معیارهای یکسان برای مقایسه شهرها در کشورهای مختلف بوده است.
در روش جدید:
- تعاریف داخلی کشورها از مفهوم شهر کنار گذاشته شده است.
- محدوده های شهری بر اساس پیوستگی جمعیتی و اقتصادی تعیین می شوند.
- جمعیت واقعی شهرهای بزرگ در مقیاس منطقه ای دقیق تر محاسبه می شود.
این تغییر باعث شد جمعیت جاکارتا با معیارهای جدید به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
کاهش رشد جمعیت ژاپن و تاثیر آن بر توکیو
جابجایی رتبه توکیو تنها به تغییر روش آماری محدود نمی شود و ریشه در واقعیت های جمعیتی ژاپن دارد. این کشور سال ها است با کاهش جمعیت و پیر شدن ساختار سنی مواجه است.
مهم ترین عوامل کاهش رشد جمعیت توکیو عبارتند از:
- نرخ بسیار پایین تولد در ژاپن
- افزایش میانگین سنی جمعیت
- سطح پایین مهاجرت به این کشور
- کاهش جمعیت ملی برای بیش از ۱۵ سال متوالی
آینده جمعیتی توکیو در دهه های پیش رو
اگرچه جمعیت شهری توکیو هنوز به طور کامل وارد فاز کاهش نشده، اما شتاب رشد آن به شدت افت کرده است. پیش بینی ها نشان می دهد این شهر در آینده نزدیک با کاهش جمعیت مواجه خواهد شد.
طبق برآوردها:
- جمعیت توکیو تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۳۰٫۷ میلیون نفر کاهش می یابد.
- جایگاه این شهر به رتبه هفتم جهان سقوط خواهد کرد.
- توکیو و سئول تنها شهرهای بزرگ جهان هستند که کاهش جمعیت را تجربه می کنند.
رشد سریع شهرهای آسیایی و تغییر موازنه جهانی
در مقابل کاهش رشد در ژاپن و کره جنوبی، بسیاری از شهرهای آسیایی همچنان با رشد سریع جمعیت روبه رو هستند. این رشد عمدتا ناشی از افزایش جمعیت، مهاجرت داخلی و توسعه اقتصادی است.
بر اساس پیش بینی های سازمان ملل:
- داکا و شانگهای سریع ترین رشد را میان شهرهای بزرگ دارند.
- نرخ رشد این شهرها تا میانه قرن نزدیک به ۵ درصد در سال برآورد شده است.
- داکا تا سال ۲۰۵۰ از جاکارتا نیز پیشی خواهد گرفت.
پیش بینی فهرست پرجمعیت ترین شهرهای جهان در سال ۲۰۵۰
در صورت تحقق برآوردهای فعلی، ترکیب شهرهای پرجمعیت جهان در میانه قرن بیست و یکم به شکل قابل توجهی تغییر خواهد کرد.
فهرست احتمالی ده شهر پرجمعیت جهان در سال ۲۰۵۰:
- داکا با حدود ۵۲٫۱ میلیون نفر
- جاکارتا با حدود ۵۱٫۸ میلیون نفر
- شانگهای با حدود ۳۴٫۹ میلیون نفر
- دهلی نو با حدود ۳۳٫۹ میلیون نفر
- کراچی با حدود ۳۲٫۶ میلیون نفر
- قاهره با حدود ۳۲٫۴ میلیون نفر
- توکیو با حدود ۳۰٫۷ میلیون نفر
- گوانگژو با حدود ۲۹٫۲ میلیون نفر
- مانیل با حدود ۲۷٫۱ میلیون نفر
- کلکته با حدود ۲۳٫۸ میلیون نفر
نتیجه گیری
از دست رفتن جایگاه نخست توکیو به عنوان پرجمعیت ترین شهر جهان، نشانه ای روشن از تغییرات عمیق جمعیتی در مقیاس جهانی است. آینده شهرهای بزرگ بیش از هر زمان دیگری به سیاست های جمعیتی، مهاجرت، توسعه اقتصادی و کیفیت زندگی وابسته خواهد بود. در حالی که برخی کلان شهرها با رشد شتابان روبه رو هستند، شهرهایی مانند توکیو باید خود را برای مدیریت کاهش جمعیت و پیامدهای آن آماده کنند.
