صنعت گردشگری ایران، یکی از مهمترین منابع درآمدزایی و اشتغالزایی کشور، این روزها در شرایط بحرانی قرار گرفته است. کاهش شدید درآمدها، خالی بودن هتلها و افزایش هزینههای سفر باعث شده فعالان گردشگری و مسئولان بخش خصوصی نسبت به آینده این صنعت هشدار دهند. اخذ عوارض ۵ یورویی از گردشگران ورودی و افزایش بهای خدمات، میتواند شرایط موجود را تشدید کند و منجر به خودتحریمی شود. این مقاله به بررسی ابعاد رکود گردشگری ایران، دلایل اصلی آن و راهکارهای پیشنهادی برای عبور از بحران میپردازد.
کاهش شدید درآمد گردشگری؛ زنگ خطر برای فعالان
صنعت گردشگری ایران طی سالهای اخیر با مشکلات متعددی مواجه شده است و کاهش ۹۰ درصدی درآمد در سال جاری، نشاندهنده وخامت اوضاع است. بسیاری از گردشگرانی که اکنون به کشور سفر میکنند، عمدتاً برای امور تجاری یا درمانی هستند و حجم واقعی گردشگری تفریحی به حداقل رسیده است.
فعالان بخش خصوصی و دفاتر خدمات مسافرتی، با کاهش شدید گردشگران مواجه شدهاند و در معرض خطر تعطیلی یا اخراج نیروهای خود قرار دارند. ضریب اشغال هتلها در برخی شهرهای گردشگرپذیر به زیر ۱۰ درصد رسیده و حتی در جزیره کیش که پیش از این با کمبود ظرفیت مواجه بود، اکنون هتلها با کمتر از ۳۰ درصد ظرفیت پر میشوند.
عوامل داخلی و خارجی رکود گردشگری
رکود گردشگری ایران تنها ناشی از مسائل اقتصادی داخلی نیست؛ عوامل سیاسی و اجتماعی نیز نقش مهمی ایفا میکنند. هشدار عدم سفر به ایران از سوی کشورهایی مانند چین، روسیه و عراق، حوادث دیماه سال گذشته و شرایط تورمی، بر کاهش سفرهای داخلی و خارجی تاثیر گذاشته است.
افزایش نرخ بلیت هواپیما و هزینه هتلها نیز به فشار مالی فعالان گردشگری افزوده است. برای مثال، قیمت بلیت در مسیرهایی که پیشتر ۲ تا ۳ میلیون تومان بود، اکنون به ۸ تا ۱۰ میلیون تومان رسیده است. این افزایش هزینهها، سرمایه دفاتر مسافرتی را به شدت کاهش داده و توان آنها برای ادامه فعالیت را محدود کرده است.
لزوم اعلام وضعیت فورس ماژور در گردشگری
با توجه به شرایط بحرانی، فعالان گردشگری و اتاق بازرگانی ایران بارها درخواست اعلام وضعیت فورس ماژور کردهاند. اعلام این وضعیت میتواند به معنای حمایت دولت از دفاتر خدمات مسافرتی در زمینه بیمه، مالیات و جلوگیری از ورشکستگی باشد.
سال ۱۴۰۴ به عنوان سختترین سال گردشگری ایران توصیف شده است؛ وقایع جنگ ۱۲ روزه، تعطیلی فصول اوج سفر، و حوادث دیماه موجب زیان شدید صنعت گردشگری شدند. بدون اعلام فورس ماژور، فعالان این حوزه در معرض آسیبهای مالی و ورشکستگی قرار دارند و ظرفیتهای کشور در جذب گردشگر از بین میرود.
اثرات اخذ عوارض ۵ یورویی بر گردشگری
اخذ عوارض ۵ یورویی از گردشگران ورودی، اقدامی است که بخش خصوصی آن را خودتحریمی میداند. چنین تصمیمی میتواند اثر تحریمهای خارجی را دو چندان کند و از جذابیت ایران به عنوان مقصد گردشگری بکاهد.
فعالان گردشگری معتقدند که این اقدام باید بازنگری شود و جایگزینهای مؤثرتری برای افزایش درآمد در نظر گرفته شود، مانند تبلیغات هدفمند بینالمللی و حضور در نمایشگاههای گردشگری جهانی. بهرهگیری از اینفلوئنسرهای خارجی و کمپینهای بازاریابی دیجیتال میتواند به بازسازی اعتماد گردشگران نسبت به سفر به ایران کمک کند.
راهکارهای پیشنهادی برای احیای گردشگری
برای بازگرداندن رونق به گردشگری ایران، ترکیبی از اقدامات کوتاهمدت و بلندمدت ضروری است:
- حمایت مالی و بیمهای از دفاتر خدمات مسافرتی برای جلوگیری از ورشکستگی.
- تخفیف یا اصلاح سیاستهای مالیاتی و هزینهای به منظور کاهش فشار اقتصادی بر فعالان گردشگری.
- افزایش تبلیغات بینالمللی و حضور در نمایشگاهها برای جذب گردشگران خارجی.
- بهبود زیرساختهای سفر و امنیت گردشگران برای بازسازی اعتماد مسافران.
بازنگری در سیاست اخذ عوارض و محدودیتهای ورودی تا مانعی برای رشد گردشگری ایجاد نشود.
نتیجه گیری
صنعت گردشگری ایران در شرایط بحرانی قرار دارد و کاهش شدید درآمدها و اشغال پایین هتلها، وضعیت هشداردهندهای را رقم زده است. تصمیمات اشتباه مانند اخذ عوارض ورودی، میتواند آسیب بیشتری به این صنعت وارد کند و خودتحریمی ایجاد کند. برای حفظ ظرفیتهای گردشگری و نجات فعالان حوزه، دولت و مجلس باید اقدامات فوری حمایتی و اصلاح سیاستهای مالی و بازاریابی گردشگری را در اولویت قرار دهند. بدون این اقدامات، رکود فعلی میتواند به بحران بلندمدت تبدیل شود و جایگاه ایران در بازار جهانی گردشگری به خطر بیفتد.
