پارک شهری گوندومار در پرتغال، نمونه ای از طراحی فضای عمومی است که طبیعت، تفریح و فعالیت های اجتماعی را در کنار یکدیگر قرار می دهد. این پروژه با طراحی دفتر معماری پائولو مرلینی، زمینی بلااستفاده در منطقه سائو کاسمه را به فضایی برای پیاده روی، ورزش، بازی کودکان و برگزاری رویدادهای عمومی تبدیل کرده است. آمفی تئاتر روباز، ورودی قوسی شکل، حوضچه های مدیریت آب باران و بیش از ۸۰۰ درخت از ویژگی های شاخص این مجموعه هستند.

این پارک در مساحتی حدود ۲۰ هزار متر مربع طراحی شده و هدف آن فراتر از ایجاد یک فضای سبز معمولی است. طراحان تلاش کرده اند با حفظ ویژگی های طبیعی زمین و ایجاد مسیرهای پیوسته، ارتباط میان محله های اطراف را تقویت کنند و محیطی در دسترس برای گروه های مختلف اجتماعی فراهم آورند.

طراحی پارک گوندومار با هدف اتصال محله های شهری

پارک گوندومار در نزدیکی مجموعه چندمنظوره گوندومار، کتابخانه، سالن اجتماعات، کلیسا، بازار، مدارس و ساختمان های مسکونی قرار دارد. حضور این کاربری های متنوع باعث شده است که محدوده پارک در رفت و آمد روزانه شهروندان اهمیت داشته باشد. به همین دلیل، معماران تلاش کردند آن را به فضایی برای ارتباط میان بخش های مختلف شهر تبدیل کنند.

طراحی پروژه با توجه به اختلاف ارتفاع زمین، مسیرهای موجود و ارتباط پارک با بافت شهری شکل گرفته است. مسیر پیاده روی قدیمی که از بخش مرتفع زمین به قسمت پایین تر می رسید، حفظ شد و ورودی های دیگری نیز در نقاط مختلف در نظر گرفته شدند.

این تصمیم ها چند هدف مهم را دنبال می کنند:

• ایجاد مسیرهای پیوسته: شهروندان می توانند از بخش های مختلف وارد پارک شوند و از آن عبور کنند.
• حفظ ویژگی های طبیعی زمین: اختلاف ارتفاع به عنوان بخشی از طراحی مورد استفاده قرار گرفته است.
• تقویت ارتباط محله ها: پارک میان فضاهای عمومی و کاربری های اطراف پیوند ایجاد می کند.
• افزایش امکان استفاده روزمره: مسیرها فقط برای بازدید تفریحی نیستند و می توانند بخشی از رفت و آمد پیاده باشند.

آمفی تئاتر روباز گوندومار؛ فضایی برای اجرا و استراحت

یکی از شاخص ترین عناصر پارک، سازه ای مجسمه مانند در بخش مرکزی آن است که نقش آمفی تئاتر روباز را ایفا می کند. این فضا برای برگزاری اجراها و برنامه های جمعی طراحی شده، اما استفاده از آن به رویدادهای رسمی محدود نیست. شهروندان می توانند در زمان های عادی نیز از آن برای نشستن، استراحت و تماشای چشم اندازهای غربی استفاده کنند.

چندمنظوره بودن این سازه باعث می شود بخش مرکزی پارک در ساعات و روزهای مختلف کارکردهای متفاوتی داشته باشد. چنین رویکردی به جای اختصاص دادن فضا به یک فعالیت خاص، امکان استفاده متنوع از محیط عمومی را فراهم می کند.

آمفی تئاتر همچنین می تواند به ایجاد محل گردهمایی در پارک کمک کند؛ جایی که فعالیت های فرهنگی و اجتماعی در کنار استفاده روزمره از فضای سبز قرار می گیرند.

مدیریت آب باران با استفاده از حوضچه های گیاهی

مدیریت آب یکی از بخش های مهم طراحی پارک گوندومار است. در این مجموعه، حوضچه ای مصنوعی با گیاهان آبزی ایجاد شده که به حفظ و تنظیم کیفیت آب کمک می کند. علاوه بر آن، حوضچه هایی برای نگهداری موقت آب باران در نقاط مختلف پارک در نظر گرفته شده اند.

این حوضچه ها می توانند از ورود ناگهانی حجم زیادی از روان آب به شبکه زهکشی شهری جلوگیری کنند. آب ذخیره شده نیز فرصت بیشتری برای نفوذ به خاک و استفاده پوشش گیاهی از رطوبت فراهم می کند؛ هرچند عملکرد واقعی این سامانه به شرایط خاک، ظرفیت ذخیره سازی و نحوه نگهداری آن وابسته است.

مهم ترین ویژگی های این بخش عبارت اند از:

• کاهش فشار بر شبکه زهکشی: نگهداری موقت آب باران می تواند جریان روان آب را کنترل کند.
• تقویت ارتباط آب و پوشش گیاهی: گیاهان آبزی بخشی از طراحی حوضچه را تشکیل می دهند.
• حمایت از نفوذ آب به خاک: در شرایط مناسب، بخشی از آب ذخیره شده می تواند به زمین نفوذ کند.
• توجه به پایداری محیطی: مدیریت آب در کنار فضای سبز، بخشی از رویکرد کلی پروژه است.

بیش از ۸۰۰ درخت و تنوع گیاهی در فضای پارک

پوشش گیاهی یکی از عناصر اصلی هویت پارک گوندومار است. در این پروژه بیش از ۸۰۰ درخت کاشته شده و گونه هایی مانند توس، کاج دریایی، کاج سنگی، صنوبر سیاه، بلوط و جینکو در طراحی فضای سبز حضور دارند. ترکیب این درختان با درختچه ها و گیاهان معطر، محیطی متنوع برای استراحت و پیاده روی ایجاد می کند.

در کنار درختان، گیاهانی مانند برگ بو، ارس، اسطوخودوس، رزماری و آویشن نیز در بخش های مختلف پارک کاشته شده اند. انتخاب گونه های متنوع به شکل گیری بافت گیاهی متفاوت در محدوده های گوناگون کمک می کند.

پوشش سطح زمین نیز بر اساس نوع استفاده تغییر می کند. در محل های تفریح و استراحت از چمن استفاده شده است، در حالی که در بخش هایی که برای رفت و آمد طراحی نشده اند، مالچ به کار رفته است. این تفاوت به تعریف محدوده ها و هماهنگی بیشتر پوشش زمین با کارکرد هر بخش کمک می کند.

کافه با طراحی متفاوت و امکانات ورزشی

در بخش شمالی و مرتفع پارک، کافه ای کوچک با فضای نشستن در تراس قرار دارد. این مجموعه از دو حجم ساده تشکیل شده است؛ یکی برای کافه و دیگری برای سرویس بهداشتی متناسب با نیازهای افراد دارای محدودیت حرکتی. بتن سفید نمایان و سازه های فلزی سفید رنگ، ظاهر ساده و متمایزی به این بناها داده اند که به شکل قارچ شباهت دارد.

در همین محدوده، فضای بازی و تمرین سگ ها با موانع مخصوص و همچنین محوطه ورزش در فضای باز قرار گرفته است. اختلاف ارتفاع ملایم زمین نیز به ایجاد فاصله میان این فضاها کمک می کند.

در بخش جنوبی پارک و نزدیک کلیسا، فضای بازی باز و وسیعی برای فعالیت هایی مانند بازی گروهی و تمرین های بدنی در نظر گرفته شده است. همچنین، ساختمان گالری در طرح کلی مجموعه پیش بینی شده تا در مراحل بعدی ساخته شود.

ورودی قوسی شکل و هویت بصری پارک

در امتداد مرز غربی پارک، سازه ای قوسی شکل ورودی اصلی را مشخص می کند. این سازه از دو پایه بزرگ بتنی سفید و تیرهای فولادی پوشیده شده با ورق های فلزی سفید ساخته شده است. معماران آن را به عنوان دروازه ای شهری طراحی کرده اند تا نشانه ای متمایز برای ورود به مجموعه و محدوده شهری اطراف باشد.

مبلمان پارک نیز با همین رویکرد یکپارچه طراحی شده است. نیمکت ها و لبه های مسیرهای پیاده روی از قطعات پیش ساخته تشکیل شده اند و در بخش های مختلف، محل هایی برای نشستن و استراحت فراهم می کنند.

نورپردازی مجموعه با نوارهای LED توکار و چراغ های پایه دار انجام می شود. این سیستم به روشنایی مسیرهای حرکتی و فضاهای عمومی کمک می کند و امکان استفاده از بخش های مختلف پارک را در ساعات تاریکی فراهم می سازد.

جمع بندی

پارک گوندومار تلاشی برای تبدیل یک زمین بلااستفاده به فضای عمومی فراگیر است؛ فضایی که امکانات بازی، ورزش، استراحت و فعالیت های اجتماعی را در کنار پوشش گیاهی و مدیریت آب باران قرار می دهد. مسیرهای پیوسته و امکانات متنوع مجموعه نیز برای پاسخ گویی به نیازهای گروه های مختلف شهروندان طراحی شده اند.

ترکیب آمفی تئاتر روباز، بیش از ۸۰۰ درخت، حوضچه های گیاهی، کافه و فضاهای ورزشی نشان می دهد که طراحی پارک تنها به زیبایی ظاهری محدود نیست. این پروژه می کوشد میان طبیعت و زندگی روزمره شهروندان ارتباط برقرار کند و به نقطه ای برای گردهمایی، تفریح و تعامل اجتماعی تبدیل شود.