بیشتر مسافران تصور می کنند عواملی مانند بارش برف، طوفان، مه یا باد شدید مهم ترین دلایل تاخیر یا لغو پروازها هستند. اما یکی از عواملی که کمتر مورد توجه قرار می گیرد، گرمای شدید هوا است. افزایش دمای هوا می تواند عملکرد هواپیما را تحت تاثیر قرار دهد و حتی در برخی شرایط مانع از برخاستن ایمن آن شود.
در سال های اخیر و با افزایش موج های گرما در بسیاری از کشورهای جهان، شرکت های هواپیمایی بیش از گذشته با چالش های ناشی از دمای بالا روبرو شده اند. آشنایی با علت این موضوع به مسافران کمک می کند برنامه ریزی بهتری برای سفرهای هوایی خود داشته باشند.
گرمای شدید چگونه بر عملکرد هواپیما تاثیر می گذارد؟
شاید در نگاه اول تصور شود گرما تنها باعث ناراحتی مسافران می شود، اما حقیقت این است که دمای بالا مستقیما بر اصول آیرودینامیک هواپیما تاثیر می گذارد. کاهش چگالی هوا باعث می شود هواپیما برای برخاستن به شرایط متفاوتی نیاز داشته باشد و خلبانان نیز باید محاسبات دقیق تری انجام دهند.
هرچه دمای هوا بیشتر شود، عملکرد موتور و بال های هواپیما کاهش پیدا می کند و در نتیجه احتمال ایجاد تاخیر یا لغو پرواز افزایش می یابد.
مهم ترین تاثیرات گرمای شدید عبارت اند از:
- کاهش چگالی هوا
- کاهش نیروی لیفت بال ها
- کاهش راندمان موتورهای جت
- افزایش طول باند مورد نیاز برای برخاستن
- دشوارتر شدن عملیات تیک آف
چرا هوای گرم باعث کاهش نیروی لیفت می شود؟
بال های هواپیما برای ایجاد نیروی لیفت به جریان هوای اطراف خود وابسته هستند. زمانی که هوا گرم می شود، مولکول های آن از یکدیگر فاصله بیشتری می گیرند و چگالی هوا کاهش پیدا می کند. در نتیجه، مقدار هوایی که از روی بال عبور می کند کمتر شده و نیروی لازم برای بلند شدن هواپیما نیز کاهش می یابد.
به همین دلیل، هواپیما برای برخاستن باید سرعت بیشتری کسب کند یا مسافت بیشتری روی باند حرکت کند تا بتواند با ایمنی از زمین جدا شود.
تاثیر گرمای هوا بر موتورهای هواپیما
موتورهای جت برای تولید رانش از هوای ورودی استفاده می کنند. زمانی که هوا رقیق تر باشد، اکسیژن کمتری وارد موتور می شود و موتور نمی تواند حداکثر توان خود را تولید کند.
در چنین شرایطی، موتور برای تولید نیروی لازم باید فشار بیشتری تحمل کند و همین موضوع باعث می شود عملکرد آن نسبت به شرایط عادی کاهش یابد. به همین دلیل در روزهای بسیار گرم، خلبانان و مهندسان پرواز باید محدودیت های عملیاتی بیشتری را رعایت کنند.
چه عواملی احتمال لغو پرواز در هوای گرم را افزایش می دهند؟
گرمای هوا تنها عامل تاثیرگذار نیست و چندین عامل دیگر نیز می توانند شرایط را دشوارتر کنند. ترکیب این عوامل ممکن است باعث شود برخاستن هواپیما از نظر ایمنی امکان پذیر نباشد.
از مهم ترین عوامل موثر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ارتفاع زیاد فرودگاه از سطح دریا
- وزن بالای هواپیما
- تعداد زیاد مسافران و بار
- طول کوتاه باند فرودگاه
- نوع و مدل هواپیما
- دمای بسیار بالای محیط
چرا فرودگاه های مرتفع بیشتر تحت تاثیر گرما قرار می گیرند؟
فرودگاه هایی که در ارتفاع بالا ساخته شده اند، به طور طبیعی هوای رقیق تری دارند. زمانی که گرمای شدید نیز به این شرایط اضافه شود، چگالی هوا بیش از پیش کاهش پیدا می کند و عملیات برخاستن دشوارتر می شود.
به همین دلیل، فرودگاه هایی مانند دنور در آمریکا یا برخی فرودگاه های کوهستانی جهان در روزهای بسیار گرم بیشتر با تاخیر یا لغو پرواز روبرو می شوند.
شرکت های هواپیمایی چگونه با گرمای شدید مقابله می کنند؟
ایمنی همیشه مهم ترین اولویت صنعت هوانوردی است. زمانی که دمای هوا بیش از حد افزایش پیدا کند، شرکت های هواپیمایی برای حفظ ایمنی راهکارهای مختلفی را اجرا می کنند تا خطرات احتمالی کاهش یابد.
رایج ترین اقدامات عبارت اند از:
- کاهش تعداد مسافران
- محدود کردن وزن بار
- کاهش میزان سوخت در برخی مسیرها
- تغییر ساعت پرواز به ساعات خنک تر
- استفاده از هواپیماهای مناسب تر برای شرایط دمایی
آیا همه هواپیماها تحمل یکسانی در برابر گرما دارند؟
خیر. هر مدل هواپیما دارای محدودیت های عملیاتی مخصوص به خود است که توسط شرکت سازنده تعیین می شود. هواپیماهای کوچک معمولا در دماهای بسیار بالا محدودیت بیشتری دارند، در حالی که هواپیماهای بزرگ مسافربری تا دماهای بالاتری امکان پرواز ایمن دارند.
البته عواملی مانند وزن هواپیما، شرایط باند، ارتفاع فرودگاه و وضعیت جوی نیز در تصمیم نهایی خلبان و مرکز کنترل پرواز نقش مهمی ایفا می کنند.
تغییرات اقلیمی و افزایش تاخیرهای پروازی
کارشناسان معتقدند با افزایش دمای کره زمین و وقوع موج های گرمای شدید، صنعت هوانوردی نیز با چالش های بیشتری روبرو خواهد شد. بسیاری از فرودگاه ها و شرکت های هواپیمایی در حال برنامه ریزی برای سازگاری با این شرایط هستند.
پیش بینی می شود در سال های آینده استفاده از هواپیماهای کم مصرف تر، توسعه باندهای طولانی تر و تغییر زمان بندی پروازها نقش مهمی در کاهش اثرات گرمای شدید داشته باشد.
نتیجه گیری
گرمای شدید یکی از عوامل مهم اما کمتر شناخته شده در ایجاد تاخیر و لغو پروازها است. کاهش چگالی هوا، افت عملکرد موتور، کاهش نیروی لیفت و افزایش مسافت مورد نیاز برای برخاستن، همگی از پیامدهای مستقیم افزایش دمای هوا هستند. به همین دلیل، شرکت های هواپیمایی در روزهای بسیار گرم ممکن است ساعت پرواز را تغییر دهند، ظرفیت هواپیما را کاهش دهند یا در شرایط بحرانی پرواز را لغو کنند.
با توجه به افزایش موج های گرما در سال های اخیر، آگاهی از تاثیر دمای بالا بر صنعت هوانوردی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. انتخاب زمان مناسب برای سفر، بررسی پیش بینی وضعیت هوا و برنامه ریزی دقیق می تواند تا حد زیادی از بروز مشکلات و اختلال در سفرهای هوایی جلوگیری کند.
