در پارک قرن شانگهای، سازه ای موقت شکل گرفت که تلاش می کند یکی از شناخته شده ترین نمادهای جشن نیمه پاییز چین، یعنی ماه کامل، را به یک تجربه معماری تبدیل کند. پاویون ماه اسمانتوس (Osmanthus Moon) به جای بازسازی مستقیم یک عنصر سنتی، نقش گل اسمانتوس را با فرم یک گنبد شفاف و نورپردازی معاصر ترکیب کرده است.

این پروژه توسط استودیوی معماری HCCH Studio طراحی شد و به سفارش موزه هنر نیروگاه برق شانگهای (Power Station of Art) در سال 2025 اجرا شد. پاویون در پارک قرن شانگهای قرار داشت و تنها برای 12 روز برپا بود. مساحت آن 41 متر مربع و ابعاد آن حدود 7.2 متر قطر و 3.6 متر ارتفاع اعلام شده است.

پاویون ماه اسمانتوس در پارک قرن شانگهای

انتخاب پارک قرن به عنوان محل اجرای پروژه، بخش مهمی از تجربه آن محسوب می شود. این سازه روی یک چمن نیم دایره ای قرار گرفت و فرم نیمه شفاف آن در میان فضای سبز، تصویری شبیه یک ماه کامل ایجاد می کرد.

ایده پروژه مستقیما با جشن نیمه پاییز چین ارتباط دارد؛ جشنی که ماه کامل در آن جایگاه فرهنگی و نمادین مهمی دارد. در طراحی پاویون، ماه و گل اسمانتوس به عنوان دو تصویر مرتبط با پاییز و این جشن، از عناصر فرهنگی به عناصر فضایی تبدیل شده اند.

چارچوب اصلی پاویون از الگوهای سنتی گل اسمانتوس الهام گرفته است. شبکه ای با فرم هایی شبیه شاخه و پیچک، ساختار گنبد را تشکیل می دهد و یک پارچه سبک و کشسان روی آن قرار گرفته است. نتیجه، پوسته ای نیمه شفاف است که در زمان روشن شدن نور داخلی، ظاهر ماه گونه پاویون را تقویت می کند.

ترکیب هنر سنتی چین با معماری معاصر

یکی از ویژگی های مهم این پروژه، تلاش برای ایجاد ارتباط میان معماری معاصر و هنر عامیانه چین است. در اینجا سنت صرفا به شکل یک تزئین روی ساختمان قرار نگرفته، بلکه بخشی از ایده فضایی پروژه شده است.

طراحان با یک هنرمند سنتی «زائو هوا» همکاری کردند. این هنر عامیانه که با عنوان «گل اجاق» نیز شناخته می شود، در پروژه از طریق نقش هایی که روی زمین اجرا شده اند حضور پیدا می کند. این نقش ها از الگوی گل اسمانتوس الهام گرفته اند و با شبکه طلایی رنگ گنبد در بالای سر بازدیدکنندگان ارتباط بصری برقرار می کنند.

در نتیجه، آنچه روی زمین قرار دارد و آنچه بالای سر مخاطب ساخته شده، مانند دو تصویر مکمل یکدیگر عمل می کنند. این ارتباط، تفاوت میان کار ساخته شده در محل و عناصر از پیش آماده شده، حرکت و سکون و همچنین سنت و معماری معاصر را برجسته می کند.

الهام از گنبدهای باک مینستر فولر و معماری وین

طراحی پاویون فقط به فرهنگ سنتی چین محدود نمی شود و در ساختار آن می توان ارجاعاتی به تاریخ معماری مدرن و هنر اروپا نیز مشاهده کرد. یکی از منابع الهام طراحان، گنبدهای باک مینستر فولر است که به دلیل هندسه سازه ای و ظاهر آینده نگرانه خود شناخته می شوند.

از سوی دیگر، طراحی پروژه به «کلم طلایی» یا گنبد طلایی ساختمان جدایی وین نیز ادای احترام می کند. ترکیب این ارجاعات با نقش گل اسمانتوس باعث شده پاویون در مرز میان سنت شرقی، هنر اروپایی و نگاه آینده نگر به معماری قرار بگیرد.

به این ترتیب، فرم نهایی ساختمان صرفا نتیجه یک ایده تزئینی نیست. شبکه سازه ای، پوسته پارچه ای، نور و نقش های سنتی، مجموعه ای از ارجاعات فرهنگی و معماری را در یک فضای کوچک کنار هم قرار می دهند.

تجربه متفاوت ورود به داخل ماه

بازدیدکنندگان می توانستند از طریق دو دهانه نامنظم وارد فضای داخلی پاویون شوند. این ورود باعث می شد مخاطب فقط تماشاگر سازه نباشد و برای مدتی کوتاه درون تصویر معماری شده ماه قرار بگیرد.

تجربه فضای داخلی در طول روز و شب یکسان نبود. در طول روز، نور طبیعی از پوسته نیمه شفاف عبور می کرد و سطحی نرم و پراکنده از نور را در داخل ایجاد می کرد. پارچه سبک نیز مرز میان فضای داخلی و محیط اطراف را تا حد زیادی محو می کرد.

با تاریک شدن هوا، نورپردازی داخلی نقش پررنگ تری پیدا می کرد. نور پخش شده در میان شبکه سازه ای و پارچه، همراه با سایه هایی که روی سطح ایجاد می شدند، فضای داخلی را به محیطی متفاوت تبدیل می کردند. استودیوی HCCH این تجربه را به ورود به یک «آینه زمانی» تشبیه کرده است.

چرا گل اسمانتوس در طراحی پاویون اهمیت دارد؟

اسمانتوس یا گل معطر پاییزی، در طراحی این پروژه تنها یک عنصر بصری نیست. این گیاه به دلیل ارتباط فرهنگی و فصلی خود با پاییز، یکی از پایه های اصلی ایده «ماه اسمانتوس» محسوب می شود.

در طراحی پاویون، الگوی این گل در شبکه فضایی و نقش های اجرا شده روی زمین بازتاب پیدا می کند. بنابراین، گل اسمانتوس همزمان در سطح نمادین، بصری و فضایی پروژه حضور دارد.

از سوی دیگر، قرار گرفتن نقش اسمانتوس در کنار تصویر ماه کامل، ارتباط پروژه با جشن نیمه پاییز را تقویت می کند. در واقع، معماری تلاش کرده است دو تصویر آشنا را از سطح یک نماد فرهنگی به یک تجربه قابل لمس تبدیل کند.

یک سازه موقت با عمر کوتاه و ایده ای ماندگار

ماه اسمانتوس از ابتدا به عنوان یک ساختمان دائمی طراحی نشده بود. این پروژه یک نصب هنری عمومی موقت بود که برای 12 روز در پارک قرن شانگهای ارائه شد. همین موقتی بودن، امکان تمرکز بیشتر بر تجربه، نور، فرم و ارتباط با مناسبت فرهنگی را فراهم کرده است.

مشخصات پروژه نیز بر ماهیت موقت آن تاکید دارند. این پاویون در سال 2025 ساخته شد و طراحی آن توسط HCCH Studio انجام گرفت. تیم طراحی شامل Hao Chen، Chenchen Hu و Feng Qi بود و ADA Lighting به عنوان مشاور نورپردازی در پروژه حضور داشت.

جمع بندی

ماه اسمانتوس نمونه ای از رویکردی است که در آن معماری صرفا وظیفه ساخت یک فضای فیزیکی را بر عهده ندارد، بلکه به ابزاری برای روایت فرهنگ تبدیل می شود. در این پروژه، ماه، گل اسمانتوس، هنر زائو هوا و فرم های معماری مدرن در کنار یکدیگر قرار گرفته اند.

نکته قابل توجه این است که طراحان به جای بازسازی مستقیم معماری سنتی چین، نشانه های فرهنگی آن را به زبان جدیدی ترجمه کرده اند. شبکه فلزی، پارچه نیمه شفاف، نورپردازی و فرم گنبدی، همان مفاهیم آشنا را در قالبی معاصر ارائه می کنند.

در نهایت، پاویون ماه اسمانتوس در شانگهای تنها یک سازه کوچک در فضای سبز نیست؛ پروژه ای است که نشان می دهد چگونه یک مناسبت فرهنگی و نمادهای سنتی می توانند به تجربه ای معاصر در معماری تبدیل شوند.