مصر بار دیگر به یکی از مهم ترین کانون های کشفیات باستان شناسی جهان تبدیل شده است. گروهی از باستان شناسان در جریان کاوش های جدید خود در بیابان غربی این کشور، موفق به شناسایی یک شهر باستانی شدند که بخش زیادی از ساختار آن پس از گذشت حدود 1600 سال همچنان سالم باقی مانده است. این کشف می تواند اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی اجتماعی، معماری، اقتصاد و گسترش مسیحیت در دوران امپراتوری بیزانس در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
کشف یک شهر باستانی متعلق به دوران بیزانس در واحه داخله
هیئت باستان شناسی مصر در جریان حفاری های انجام شده در واحه داخله واقع در بیابان غربی این کشور، بقایای یک شهر متعلق به قرن چهارم میلادی را کشف کرده است. شرایط آب و هوایی خشک این منطقه باعث شده بسیاری از سازه ها و آثار تاریخی در وضعیت بسیار مناسبی حفظ شوند و پژوهشگران بتوانند تصویری دقیق تر از شیوه زندگی مردم آن دوران به دست آورند.
بررسی های اولیه نشان می دهد این شهر دارای بخش های مسکونی، مذهبی و خدماتی بوده و بر اساس یک نقشه شهری منظم ساخته شده است. کارشناسان معتقدند این کشف می تواند نقش مهمی در شناخت روند توسعه شهرها در دوران حکومت امپراتوری بیزانس در مصر ایفا کند.
کلیسای باسیلیکا و گسترش مسیحیت در مصر
یکی از مهم ترین بناهای کشف شده، یک کلیسای باسیلیکا است که قدمت آن به اواسط قرن چهارم میلادی باز می گردد. این بنا در مرتفع ترین بخش شهر ساخته شده و بر خیابان های اصلی اشراف داشته است.
معماری باسیلیکا در آن دوران یکی از رایج ترین سبک های ساخت کلیسا در امپراتوری روم شرقی بود. این نوع ساختمان ها معمولا دارای تالار مرکزی بزرگ، ستون های متعدد و فضای مخصوص برگزاری مراسم مذهبی بودند. کشف چنین بنایی نشان می دهد که مسیحیت در آن زمان جایگاه مهمی در زندگی ساکنان این منطقه داشته است.
در کنار کلیسا، دو برج دیده بانی نیز شناسایی شده که احتمالا وظیفه حفاظت از ورودی های شهر و مسیرهای اطراف را بر عهده داشته اند.
خانه تیسوس و شواهدی از نخستین عبادتگاه های مسیحیان
در میان ساختمان های کشف شده، خانه ای متعلق به فردی به نام تیسوس نیز توجه پژوهشگران را جلب کرده است. بر اساس یافته های باستان شناسی، تیسوس یکی از شماسان کلیسا بوده و خانه او پیش از ساخت کلیسای اصلی، به عنوان محل برگزاری آیین های مذهبی مورد استفاده قرار می گرفته است.
این موضوع نشان می دهد که در سال های نخست گسترش مسیحیت، بسیاری از مراسم مذهبی در خانه های شخصی برگزار می شد و بعدها با افزایش جمعیت مسیحیان، کلیساهای بزرگ تری ساخته شدند.
در این خانه آثار مختلفی کشف شده است، از جمله:
- تنورهای پخت نان
- آشپزخانه های قدیمی
- ابزارهای آسیاب غلات
- ظروف سفالی
- سکه های برنزی با نمادهای مسیحی
این اشیا اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی روزمره مردم، تغذیه و فعالیت های اقتصادی آن دوران ارائه می دهند.
سکه های طلا و سفال نوشته های ارزشمند
یکی از مهم ترین یافته های این کاوش، تعدادی سکه طلای مربوط به دوران حکومت کنستانتیوس دوم، امپراتور روم، است. این سکه ها به فاصله سال های 337 تا 361 میلادی تعلق دارند و در تعیین زمان رونق شهر نقش مهمی ایفا می کنند.
همچنین باستان شناسان حدود 200 قطعه سفال نوشته شده را کشف کرده اند. این قطعات که در پژوهش های باستان شناسی با نام استراکا شناخته می شوند، به عنوان ابزار نوشتن مورد استفاده قرار می گرفتند.
روی این سفالینه ها اطلاعات مختلفی ثبت شده است، از جمله:
- معاملات تجاری
- اسناد مالی
- نامه های شخصی
- یادداشت های اداری
- نوشته های روزمره
چنین اسنادی منبعی ارزشمند برای شناخت ساختار اقتصادی و اجتماعی مردم آن دوره محسوب می شوند.
کشف مقبره های جدید در مارینا العلمین
همزمان با این پروژه، گروه دیگری از باستان شناسان در محوطه تاریخی مارینا العلمین نیز به یافته های مهمی دست یافته اند. این منطقه که در ساحل شمالی مصر قرار دارد، یکی از مهم ترین شهرهای دوران یونانی و رومی به شمار می رود.
در جریان این کاوش ها، 18 مقبره جدید شناسایی شده که شامل مقبره های صخره ای و مقبره های ساخته شده از سنگ آهک هستند. با این کشف، تعداد کل آرامگاه های شناخته شده این محوطه به 48 مورد رسیده است.
در داخل این مقبره ها اشیای ارزشمند متعددی به دست آمده است که شامل موارد زیر می شود:
- ظروف سفالی
- چراغ های سفالی
- محراب های سنگی
- حوضچه های آهکی
- تابوت گرانیتی
- بقایای اسکلت انسان
کشف زبان های طلایی و مجسمه ابوالهول
یکی از جالب ترین یافته های مارینا العلمین، چهار قطعه طلا موسوم به زبان طلایی است. در برخی آیین های تدفین مصر و دوره یونانی رومی، این قطعات داخل دهان متوفی قرار داده می شدند. باستان شناسان معتقدند این رسم با باورهای مذهبی مربوط به زندگی پس از مرگ ارتباط داشته و نمادی از توانایی سخن گفتن روح در جهان دیگر بوده است.
همچنین بقایای یک مجسمه گچی ابوالهول در نزدیکی یک تابوت گرانیتی به طول حدود 2.5 متر کشف شده که بررسی های علمی درباره آن همچنان ادامه دارد.
خیابان های منظم و معماری پیشرفته شهر باستانی
یکی از مهم ترین ویژگی های این محوطه، طراحی شهری منظم آن است. باستان شناسان اعلام کرده اند که خیابان های اصلی از شمال به جنوب امتداد داشته و با مسیرهای شرقی و غربی یکدیگر را قطع می کنند. این ساختار، میدان های عمومی و فضاهای شهری منظمی را ایجاد کرده که نشان دهنده برنامه ریزی دقیق در زمان ساخت شهر است.
از جمله بخش های شناسایی شده در این محوطه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- خیابان های اصلی با نقشه منظم
- میدان های عمومی
- خانه های مسکونی بزرگ
- ساختمان های دفاعی
- برج های دیده بانی
- بخش های مذهبی
وجود این عناصر نشان می دهد شهر تنها یک سکونتگاه کوچک نبوده، بلکه از نظر اداری، مذهبی و اقتصادی اهمیت قابل توجهی داشته است.
نتیجه گیری
کشف شهر باستانی سالم در واحه داخله و شناسایی مقبره های جدید در مارینا العلمین، بار دیگر اهمیت تاریخی مصر را به عنوان یکی از غنی ترین مناطق باستان شناسی جهان نشان می دهد. معماری منظم شهر، کلیسای باسیلیکا، خانه های مسکونی، اسناد مکتوب، سکه های طلا و آثار تدفینی، تصویری روشن از زندگی مردم در دوران امپراتوری بیزانس ارائه می دهند. انتظار می رود با ادامه کاوش های علمی، اطلاعات بیشتری درباره تاریخ، فرهنگ و ساختار اجتماعی این شهر باستانی منتشر شود و ابعاد تازه ای از گذشته مصر آشکار گردد.
