کمتر محوطه باستانی در جهان توانسته به اندازه ماچو پیچو هم گردشگران را مجذوب خود کند و هم باستان شناسان را با پرسش های بی پاسخ روبه رو سازد. این شهر سنگی که بر فراز رشته کوه های آند ساخته شده، فقط یک مقصد گردشگری نیست؛ بلکه شاهکاری از مهندسی، معماری، نجوم و مدیریت منابع طبیعی به شمار می رود.

نکته جالب اینجاست که برخلاف تصور بسیاری از افراد، ماچو پیچو تا اوایل قرن بیستم برای دنیای غرب ناشناخته بود. پس از معرفی این مجموعه، پژوهش های گسترده ای آغاز شد و هر کشف تازه، رازهای بیشتری را آشکار کرد. هنوز هم درباره هدف اصلی ساخت این مجموعه، نحوه انتقال سنگ های عظیم، دلایل متروکه شدن شهر و حتی جایگاه آن در حکومت اینکاها اختلاف نظر وجود دارد.

اگر قصد سفر به پرو را دارید یا به تاریخ تمدن های باستانی علاقه مند هستید، آشنایی با داستان واقعی ماچو پیچو دیدگاه متفاوتی نسبت به یکی از مشهورترین میراث های جهانی یونسکو به شما خواهد داد.

ماچو پیچو کجاست؟

ماچو پیچو در جنوب کشور پرو و در ارتفاع حدود ۲۴۳۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است. این مجموعه تاریخی بر روی خط الرأس باریکی میان دو قله ماچو پیچو و هواینا پیچو ساخته شده و از سه طرف توسط دره عمیق رودخانه اوروبامبا احاطه شده است.

انتخاب چنین موقعیتی اتفاقی نبوده است. پژوهشگران معتقدند معماران اینکا علاوه بر ملاحظات دفاعی، به ارتباط کوه ها، مسیر خورشید، منابع آب و باورهای مذهبی نیز توجه ویژه ای داشته اند. همین ترکیب هوشمندانه باعث شده شهر با طبیعت اطراف کاملا هماهنگ به نظر برسد.

تاریخچه ماچو پیچو؛ شهری که قرن ها از چشم جهان پنهان ماند

ساخت ماچو پیچو معمولا به میانه قرن پانزدهم میلادی و دوران حکومت امپراتور بزرگ اینکا، پاچاکوتی، نسبت داده می شود. این دوره هم زمان با اوج قدرت امپراتوری اینکا بود؛ حکومتی که بخش بزرگی از آمریکای جنوبی را در اختیار داشت.

برخلاف بسیاری از شهرهای اینکا، ماچو پیچو هرگز به دست فاتحان اسپانیایی تخریب نشد. دلیل اصلی این موضوع آن بود که اسپانیایی ها ظاهرا هرگز به این محل دسترسی پیدا نکردند یا از وجود آن اطلاع نداشتند.

پس از سقوط امپراتوری اینکا در قرن شانزدهم، این شهر به تدریج متروکه شد و جنگل های انبوه کوهستان آن را از دید پنهان کردند. تا حدود چهارصد سال تنها ساکنان محلی از وجود این ویرانه ها اطلاع داشتند.

کشف دوباره ماچو پیچو چگونه اتفاق افتاد؟

سال ۱۹۱۱ نقطه عطفی در تاریخ این محوطه محسوب می شود. هیرام بینگهام، تاریخ دان و کاوشگر آمریکایی، در جریان جستجوی پایتخت گمشده اینکاها به منطقه رسید.

برخلاف روایت های رایج، او نخستین فردی نبود که ماچو پیچو را دیده باشد. کشاورزان محلی سال ها در اطراف این منطقه زندگی می کردند و حتی برخی خانواده ها در تراس های کشاورزی آن فعالیت داشتند. یکی از همین کشاورزان مسیر رسیدن به ویرانه ها را به بینگهام نشان داد.

انتشار تصاویر و گزارش های او در نشریه National Geographic باعث شد ماچو پیچو به سرعت به شهرت جهانی برسد و توجه باستان شناسان از سراسر دنیا را جلب کند.

آیا ماچو پیچو یک دژ نظامی بود یا کاخ سلطنتی؟

این پرسش هنوز یکی از مهم ترین موضوعات مورد بحث میان پژوهشگران است.

سال ها تصور می شد این مجموعه یک دژ نظامی مستحکم بوده است؛ زیرا موقعیت جغرافیایی آن دسترسی دشمنان را بسیار دشوار می کرد.

اما مطالعات جدیدتر تصویر متفاوتی ارائه داده اند. بررسی معماری ساختمان ها، وجود اقامتگاه های مجلل، معابد، باغ های آیینی و فضاهای تشریفاتی نشان می دهد ماچو پیچو احتمالا اقامتگاه سلطنتی پاچاکوتی و مرکز برگزاری مراسم مذهبی بوده است.

برخی پژوهشگران نیز معتقدند این شهر ترکیبی از چند کاربری مختلف را در خود جای داده بود؛ یعنی هم اقامتگاه خاندان سلطنتی، هم مرکز مذهبی و هم پایگاهی برای اداره اراضی کشاورزی اطراف.

راز معماری ماچو پیچو؛ وقتی سنگ ها بدون ملات کنار هم قرار می گیرند

یکی از شگفت انگیزترین ویژگی های ماچو پیچو، شیوه ساخت بناهاست.

سنگ تراشان اینکا بلوک های عظیم گرانیتی را با دقتی مثال زدنی تراش داده بودند؛ به گونه ای که فاصله میان بسیاری از سنگ ها کمتر از چند میلی متر است. در برخی دیوارها حتی تیغه یک کاغذ نیز میان سنگ ها عبور نمی کند.

این روش که به آن سنگ چینی خشک گفته می شود، چند مزیت مهم داشت:

• مقاومت بسیار بالا در برابر زلزله
• دوام فوق العاده در شرایط آب و هوایی کوهستان
• جلوگیری از نفوذ آب به داخل سازه ها

جالب اینکه منطقه ماچو پیچو روی یکی از نواحی لرزه خیز رشته کوه آند قرار دارد و همین فناوری باعث شده بسیاری از ساختمان ها پس از چند قرن همچنان پابرجا بمانند.

سیستم آبرسانی ماچو پیچو

یکی از بخش هایی که کمتر مورد توجه گردشگران قرار می گیرد، شبکه پیچیده انتقال آب است.

مهندسان اینکا با هدایت آب چشمه های طبیعی، مجموعه ای از کانال های سنگی، فواره ها و آبراهه ها را ایجاد کرده بودند که بدون نیاز به تجهیزات مکانیکی، آب را در سراسر مجموعه توزیع می کرد.

بررسی های مهندسان عمران نشان داده است شیب کانال ها با دقت بسیار بالایی طراحی شده تا آب نه بیش از حد سریع حرکت کند و نه موجب فرسایش سازه ها شود.

همچنین سیستم زهکشی زیرزمینی باعث می شد بارندگی های شدید کوهستان به ساختمان ها آسیبی وارد نکند. بسیاری از متخصصان معتقدند بخش قابل توجهی از موفقیت ماچو پیچو در حفظ سازه ها، مدیون همین مهندسی آب است.

چرا ماچو پیچو متروکه شد؟

هیچ پاسخ قطعی برای این پرسش وجود ندارد، اما چند فرضیه معتبر مطرح شده است.

برخی پژوهشگران معتقدند شیوع بیماری هایی که همراه با ورود اروپایی ها به قاره آمریکا گسترش یافت، موجب کاهش جمعیت شد.

عده ای دیگر معتقدند پس از سقوط حکومت مرکزی اینکا، نگهداری چنین مجموعه بزرگی دیگر امکان پذیر نبود و ساکنان به تدریج آن را ترک کردند.

از آنجا که شواهدی از جنگ گسترده یا تخریب عمدی در این محل دیده نمی شود، بیشتر متخصصان احتمال می دهند ترک شهر به صورت تدریجی و بدون درگیری نظامی انجام شده باشد.

دانستنی های جالب درباره ماچو پیچو

بیش از ۶۰ درصد سازه های ماچو پیچو در زیر سطح زمین قرار دارند و شامل پی سازی، زهکشی و تثبیت شیب ها می شوند؛ موضوعی که نشان دهنده مهندسی پیشرفته اینکاهاست.

در این مجموعه بیش از ۱۷۰ ساختمان سنگی شناسایی شده که شامل خانه ها، معابد، انبارها و فضاهای آیینی هستند.

بیشتر سنگ های استفاده شده از همان کوه محل ساخت استخراج شده اند که این موضوع حمل ونقل مصالح را تا حد زیادی آسان تر کرده است.

ماچو پیچو یکی از معدود شهرهای باستانی است که میان معماری انسانی و چشم انداز طبیعی، هماهنگی چشمگیری ایجاد کرده و به همین دلیل نمونه ای برجسته از طراحی پایدار پیش از دوران مدرن به شمار می رود.

جمع بندی

ماچو پیچو فقط یک شهر باستانی نیست؛ نمونه ای کم نظیر از تلفیق دانش مهندسی، معماری، مدیریت منابع آب، نجوم و فرهنگ اینکاهاست. هرچند بیش از یک قرن از معرفی آن به جهان می گذرد، هنوز پرسش های مهمی درباره نحوه ساخت، کاربری اصلی و دلایل متروکه شدن این مجموعه بی پاسخ مانده است. شاید همین رازهای حل نشده، در کنار چشم انداز خیره کننده کوه های آند، باعث شده ماچو پیچو همچنان یکی از جذاب ترین و اسرارآمیزترین میراث های تاریخی جهان باقی بماند.